რეალიზმი / მემორიალური ხელოვნება
მირზა შაფი ვაზეჰი
მოქანდაკე:
უცნობია
ლამაზად აღდგენილი საფლავის მემორიალური ძეგლი, რომელიც ეძღვნება ცნობილ ორენოვან აზერბაიჯანელ პოეტსა და ფილოსოფოსს, მირზა შაფი ვაზეჰს, რომელმაც თავისი ცხოვრების მნიშვნელოვანი ნაწილი თბილისში გაატარა და იქვე გარდაიცვალა. ძეგლის ოფიციალური გახსნა 2006 წლის 30 დეკემბერს გაიმართა.
წელი
2006
გახსნის თარიღი
30.12.2006
ქალაქი
თბილისი / ძველი თბილისი
არქიტექტორი
უცნობია
მასალა
გრანიტი და ბრინჯაო
ზომები
2.5m
საქართველოს ეროვნული ბოტანიკური ბაღი, თბილისი, საქართველო (დადგმულია გამოჩენილ აზერბაიჯანელთა პანთეონში)
აღწერა
XIX საუკუნის მსოფლიოში ცნობილი აზერბაიჯანელი პოეტის, ფილოსოფოსისა და რომანტიკული ღაზალების ოსტატის, მირზა შაფი ვაზეჰის ძეგლი მდებარეობს საქართველოს ეროვნულ ბოტანიკურ ბაღში, თბილისში. ისტორიულ „გამოჩენილ აზერბაიჯანელთა პანთეონში“ მდებარე ეს საფლავის ძეგლი პატივს მიაგებს ბრწყინვალე ლიტერატურულ მოღვაწეს, რომელმაც თავისი ცხოვრების ყველაზე შემოქმედებითი და გავლენიანი წლები თბილისში გაატარა და ასრულებდა ინტელექტუალური ხიდის როლს აღმოსავლურ პოეზიასა და დასავლეთევროპულ აზროვნებას შორის. ძეგლი შესრულებულია ელეგანტურ, კლასიკურ მემორიალურ სტილში, რაც ასახავს ღრმა პოეტურ პატივისცემასა და ინტელექტუალურ სერიოზულობას. იგი წარმოადგენს პოეტის ოსტატურად გამოძერწილ ბრინჯაოს პორტრეტულ ბიუსტს, რომელიც დადგმულია მუქი გაპრიალებული გრანიტისგან დამზადებულ მაღალ, მართკუთხა კვარცხლბეკზე. ქანდაკება ოსტატურად გადმოსცემს ვაზეჰის ჩაფიქრებულ მზერას, დახვეწილ პოზასა და ტრადიციულ სამოსს, რითაც ასახავს მის ორმაგ იდენტობას, როგორც ტრადიციული აღმოსავლელი ბრძენისა და პროგრესული განმანათლებლის. გრანიტის საფუძვლის სუფთა, გეომეტრიული ხაზები თვალშისაცემ კონტრასტს ქმნის ბრინჯაოს დეტალურ, გამომსახველობით ტექსტურასთან. მთელი მემორიალური ტერიტორია საფუძვლიანად აღდგა და მოდერნიზდა ჰეიდარ ალიევის ფონდის მხარდაჭერით. ამ აღორძინების პროექტმა გააუმჯობესა მიმდებარე ბილიკები, განაახლა გაპრიალებული ქვის მოპირკეთება საფლავის გარშემო და დაამონტაჟა ახალი მემორიალური დაფები. იმისათვის, რომ პოეტის მუდმივი მემკვიდრეობა ხელმისაწვდომი ყოფილიყო დედაქალაქის ყველა სტუმრისთვის, გრანიტის კვარცხლბეკზე ოქროსფერი ასოებით აზერბაიჯანულ და ქართულ ენებზე ნათლად არის ამოტვიფრული მისი სახელი და ცხოვრების წლები. ეროვნული ბოტანიკური ბაღის შიგნით, სოლოლაკის ქედის თვალწარმტაც, მწვანე ფერდობებზე განლაგებული ძეგლი სრულ ჰარმონიაშია მის მშვიდ ბუნებრივ გარემოსთან. მრავალწლოვანი ხეების, ჩრდილიანი სასეირნო ბილიკებისა და ადგილობრივი ფლორის მშვიდი გარემო ქმნის პატივსაცემ, შთამაგონებელ ატმოსფეროს, რომელიც იდეალურად ასახავს ვაზეჰის პოეზიის რომანტიკულ და ფილოსოფიურ არსს. კულტურის და პოლიტიკის სხვა ტიტანების გვერდით ამ წმინდა პანთეონში მდებარე ვაზეჰის ძეგლი წარმოადგენს ადრეული ლიტერატურული განმანათლებლობის, კულტურათაშორისი დიალოგისა და აზერბაიჯანსა და საქართველოს შორის არსებული ურღვევი ისტორიული კავშირების მძლავრ სიმბოლოს.
ისტორია
მირზა შაფი ვაზეჰი, ვისი მემორიალიც დგას თბილისის გულში, იყო ბრწყინვალე პოეტი, განათლებული ფილოსოფოსი და რომანტიკული ღაზალების ოსტატი, რომელმაც ხიდი გადო აღმოსავლეთისა და დასავლეთის ლიტერატურულ სამყაროებს შორის. დაიბადა 1794 წელს განჯაში, არქიტექტორის ოჯახში. ვაზეჰმა მიიღო ყოველმხრივი კლასიკური განათლება მედრესეებში, სადაც სრულყოფილად დაეუფლა არაბულ და სპარსულ ენებს, აგრეთვე კლასიკური აღმოსავლური პოეზიის რთულ ტრადიციებს. მისმა ბასრმა გონებამ და პროგრესულმა მსოფლმხედველობამ საბოლოოდ მიიყვანა იგი 1840 წელს თბილისში გადასვლამდე, რომელიც იმ დროს კავკასიის აქტიური პოლიტიკური და კულტურული დედაქალაქი იყო. თბილისში ვაზეჰი მუშაობდა აზერბაიჯანული და სპარსული ენების მასწავლებლად თბილისის სამაზრო სკოლაში. სწორედ ამ პერიოდში მისი სახლი იქცა მე-19 საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე უნიკალური ლიტერატურული საზოგადოების — „დივან-ი-ჰიქმეთის“ (სიბრძნის კრებული) შეხვედრების ადგილად. ამ ინტელექტუალურმა წრემ შეკრიბა გამოჩენილი აზერბაიჯანელი, ქართველი, რუსი და ევროპელი მოაზროვნეები, პოეტები და აღმოსავლეთმცოდნეები. ამ შეკრებების მეშვეობით ვაზეჰი ვნებიანად იცავდა საერო განათლებას, სამეცნიერო რაციონალიზმს, ადამიანის თავისუფლებასა და საყოველთაო სიყვარულს, იყენებდა რა თავის პოეზიას თავისი ეპოქის მკაცრი დოგმებისა და რელიგიური ცრურწმენების გამოსაწვევად. ვაზეჰის მემკვიდრეობამ უპრეცედენტო გლობალურ დიდებას მიაღწია ისტორიული კულტურათაშორისი მეგობრობის წყალობით. 1844 წელს თბილისში ჩამოვიდა ახალგაზრდა გერმანელი პოეტი და მოგზაური ფრიდრიხ ფონ ბოდენშტედტი, რომელიც გახდა ვაზეჰის სტუდენტი და მისი ხელმძღვანელობით სწავლობდა აღმოსავლურ ენებსა და პოეტურ მეტრებს. თავისი მასწავლებლის ბრწყინვალე ლექსებით მოხიბლულმა ბოდენშტედტმა ვაზეჰის ლექსები გერმანულ ენაზე თარგმნა. ევროპაში დაბრუნების შემდეგ, მან 1851 წელს გამოსცა ისინი სათაურით „მირზა შაფის სიმღერები“ (Die Lieder des Mirza-Schaffy). წიგნი მყისიერ სენსაციად იქცა ევროპაში, ითარგმნა ინგლისურ, ფრანგულ, იტალიურ და ათობით სხვა ენაზე, რამაც ვაზეჰი დასავლურ სამყაროში ერთ-ერთ ყველაზე კითხვად აღმოსავლელ პოეტად აქცია. მირზა შაფი ვაზეჰი გარდაიცვალა 1852 წლის 28 ნოემბერს თბილისში და დაიკრძალა მუსულმანურ სასაფლაოზე, რომელიც დღეს ინახება როგორც გამოჩენილ აზერბაიჯანელთა პანთეონი ეროვნული ბოტანიკური ბაღის ტერიტორიაზე. მართალია მოგვიანებით წარმოიშვა რთული დავა, როდესაც ბოდენშტედტი შეეცადა ამ ლექსების სრულ ავტორობაზე პრეტენზიის გამოცხადებას, ისტორიულმა მტკიცებულებებმა და ვაზეჰის ორიგინალურ ხელნაწერებში ნაპოვნმა ღრმა პოეტურმა ტრადიციებმა მტკიცედ დაადასტურა მისი კანონიერი მემკვიდრეობა. დღეს მას პატივს სცემენ როგორც შორსმჭვრეტელ განმანათლებელსა და ლიტერატურულ გენიოსს, რომლის რომანტიკულმა ლექსებმა და ჰუმანისტურმა ფილოსოფიამ გლობალურ აუდიტორიას გააცნო აზერბაიჯანის მდიდარი კულტურული მემკვიდრეობა.
გალერეა
მდებარეობა
მსგავსი სკულპტურები
1982
რეალიზმი / საბჭოთა მემორიალური ხელოვნება
ნარიმან ნარიმანოვი
უცნობია (საბჭოთა პერიოდის საზოგადოებრივი სამუშაოების დავალება)უცნობია (საბჭოთა პერიოდის საზოგადოებრივი სამუშაოების დავალება)
თბილისი / ძველი თბილისი
იოსებ გრიშაშვილის ქუჩა 41, თბილისი, საქართველო (მდებარეობს ნარიმან ნარიმანოვის სახლ-მუზეუმის ეზოში)
2006
რეალიზმი / მემორიალური ხელოვნება
ფათალი ხან ხოისკი
უცნობია
თბილისი / ძველი თბილისი
საქართველოს ეროვნული ბოტანიკური ბაღი, თბილისი, საქართველო (დადგმულია გამოჩენილ აზერბაიჯანელთა პანთეონში)
2006
რეალიზმი / მემორიალური ხელოვნება
ჰასან ბეგ აღაევი
ნატიგ ალიევი
თბილისი / ძველი თბილისი
საქართველოს ეროვნული ბოტანიკური ბაღი, თბილისი, საქართველო (დადგმულია გამოჩენილ აზერბაიჯანელთა პანთეონში)