Nariman Narimanov
Realizm / Sovet memorial incəsənəti

Nariman Narimanov

Paylaş:
Heykəltəraş: Naməlum (Sovet dövrünün ictimai işlər tapşırığı)

Tbilisidə anadan olmuş görkəmli Azərbaycan yazıçısı, həkimi və dövlət xadimi Nəriman Nərimanovun xatirəsinə ucaldılmış klassik tunc büst. O, birbaşa onun qorunub saxlanılan xatirə evinin (ev-muzeyinin) qarşısında ucaldılıb. Abidənin rəsmi açılışı 6 noyabr 1982-ci ildə baş tutmuşdur.

İl
1982
Açılış tarixi
06.11.1982
Şəhər
Tbilisi / Köhnə Tbilisi
Memar
Naməlum
Material
Daş postament üzərində tunc (büst)
Ölçülər
2.8m
İosif Qrişaşvili küçəsi 41, Tbilisi, Gürcüstan (Nəriman Nərimanovun ev-muzeyinin həyətində yerləşir)
Nariman Narimanov — Təsvir

Təsvir

XX əsrin əvvəllərində Azərbaycanın ən görkəmli siyasi, ictimai və mədəniyyət xadimlərindən biri olan Nəriman Nərimanovun abidəsi Bakı şəhərində əzəmətli memarlıq abidəsi kimi ucalır. Yasamal rayonunda, Nəriman Nərimanov prospekti ilə Mikayıl Müşfiq küçəsinin kəsişməsində yerləşən heykəl onun adını daşıyan parkın içərisində uca bir təpədə qərarlaşıb. Abidə dövlət xadimi, bolşevik inqilabçısı, tanınmış yazıçı, dramaturq və fədakar həkim kimi millətin tarixində dərin iz qoymuş çoxşaxəli tarixi şəxsiyyətə güclü ehtiram rəmzidir. Abidənin yaradılması Heydər Əliyevin Sovet Azərbaycanına rəhbərliyi dövründəki təşəbbüsləri ilə sıx bağlıdır. Moskvada yüksək rütbəli sovet rəsmilərinin mürəkkəb siyasi razılıqlarından sonra 1972-ci il iyunun 6-da Heydər Əliyevin abidənin mədəni və milli əhəmiyyətini vurğulamaq üçün fəal iştirakı ilə təntənəli açılış mərasimi keçirildi. Uca, əzəmətli tunc heykəl Azərbaycan SSR-in Xalq rəssamı, heykəltəraş Cəlal Qaryağdı tərəfindən hazırlanmış, kompleksin ümumi memarlıq layihəsi isə memarlar T. Abdullayev və Y. Qədimov tərəfindən işlənmişdir. Memarlıq baxımından abidə kütləvi miqyası və ifadəli kompozisiyası ilə diqqət çəkir. Nərimanovun təxminən 9 metrlik (30 fut) tunc fiquru uzun rəsmi paltarda, onun həm intellektual dərinliyini, həm də siyasi qətiyyətini əks etdirən düşüncəli, nüfuzlu bir duruşda təsvir edilmişdir. Bu nəhəng heykəl təxminən 7,5 metr (25 fut) hündürlüyündə düzbucaqlı postament üzərində dayanaraq ətrafdakı şəhər mənzərəsinə hakim olan əzəmətli bir görünüş yaradır. Təpənin ön hissəsi əvvəlcə sərt, ciddi görünüş yaratmaq üçün tünd daş plitələrlə üzlənsə də, 2008-ci ildə park kompleksinin genişmiqyaslı yenidənqurulması zamanı postament açıq sarı mərmərlə yenilənərək tarixi abidəni müasir Bakının estetikasına gözəl şəkildə inteqrasiya etmişdir. Bədii dəyərindən başqa, Nərimanovun abidəsi milli kimliyin qorunub saxlanması baxımından nadir tarixi əhəmiyyət daşıyır. 1991-ci ildə Sovet İttifaqı dağıldıqdan sonra Bakıda sovet dövrünün siyasi abidələri və kommunist liderlərinin heykəllərinin əksəriyyəti sökülsə də, məhz bu abidə bilərəkdən toxunulmaz qaldı. Azərbaycan ictimaiyyəti və rəhbərliyi Nərimanovu yalnız sərt ideoloji prizmadan deyil, təlatümlü geosiyasi dövrdə Azərbaycanın regional muxtariyyətini, mədəniyyətini və ərazi maraqlarını qətiyyətlə müdafiə edən milli qəhrəman kimi qəbul edirdi. Bu gün ətrafdakı park abidənin XX əsrin əvvəllərinin tarixi irsi ilə müasir paytaxt arasında körpü yaratmağa davam etdiyi canlı, baxımlı ictimai məkan olaraq qalır.

Tarixi

Bakının mənzərəsinə hakim olan əzəmətli abidənin ucaldıldığı Nəriman Nərimanov Azərbaycanın müasir tarixində ən parlaq, mürəkkəb və faciəvi şəxsiyyətlərdən biri olmuşdur. 14 aprel 1870-ci ildə Gürcüstanın Tbilisi şəhərində yoxsul bir ailədə anadan olan o, qeyri-adi bir şəxsiyyətə — fədakar həkimə, novator yazıçı və dramaturqa, sovet dövrünə təlatümlü keçid zamanı siyasi qərarları Azərbaycan millətinin taleyini müəyyən edən son dərəcə nüfuzlu dövlət xadiminə çevrilmişdir. Nərimanov peşəkar fəaliyyətinə maarifçi və ziyalı kimi başlamış, Qori Müəllimlər Seminariyasını bitirmiş, daha sonra Odessadakı Novorosiya Universitetində tibb dərəcəsi almışdır. Bir həkim kimi o, yoxsulları pulsuz müalicə edir, savadlılığı yaymaq üçün Bakıda ilk ictimai qiraətxana qurur və novator ədəbi əsərlər yazırdı. Onun tarixi faciəsi olan "Nadir şah" və sosial dramları ənənəvi doqmalara meydan oxuyaraq, müasir təhsili, dünyəviliyi və qadınların azadlığını təbliğ edərək Azərbaycan teatrında inqilab etdi. Fəhlə sinfinə olan dərin empatiyası nəhayət onu siyasi fəaliyyətə cəlb etdi və sosial-demokrat hərəkatına qoşulmasına səbəb oldu. 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutundan sonra Nərimanov yeni yaradılmış Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikasının Xalq Komissarları Sovetinin sədri oldu. Bu ali rəhbərlik vəzifəsində o, təhlükəli bir siyasi kəndirbazlıqla hərəkət edirdi; inamlı bir bolşevik olsa da, onun əsas sadiqliyi həmişə Azərbaycanın milli kimliyinin, mədəniyyətinin və suveren ərazi bütövlüyünün qorunmasına yönəlmişdi. Nərimanov Moskvanın mərkəzləşdirmə təzyiqlərinə və Azərbaycanın maraqlarını sarsıtmağa çalışan regional siyasi rəqiblərinə qarşı qətiyyətlə mübarizə aparırdı. O, Naxçıvan və Dağlıq Qarabağ bölgələrini Azərbaycanın sərhədləri daxilində saxlamaq üçün göstərdiyi səylərlə məşhurdur və Bakının neft sərvətlərinin Azərbaycan xalqı üçün ədalətli təzminat olmadan qeyd-şərtsiz istismarına qəti şəkildə qarşı çıxırdı. Onun qəti, millətçi mövqeyi onu İosif Stalin kimi qüdrətli şəxslərlə birbaşa münaqişəyə gətirib çıxardı. Bakıdakı nüfuzunu zərərsizləşdirmək məqsədilə Moskva onu yüksək rütbəli federal vəzifələrə, o cümlədən SSRİ Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinin sədrlərindən biri vəzifəsinə təyin edərək siyasi sürgünə göndərdi. Nəriman Nərimanov 19 mart 1925-ci ildə Moskvada olduqca müəmmalı şəraitdə vəfat etdi. Gəzintidən qısa müddət sonra keçirdiyi qəfil, ölümcül infarkt bir çox tarixçilərin onun Stalinin əmri ilə zəhərləndiyindən şübhələnməsinə səbəb olmuşdur. Sovetlərin onun irsini həddindən artıq siyasiləşdirmək cəhdlərinə baxmayaraq, Azərbaycan xalqı onu həmişə ən qaranlıq geosiyasi dəyişikliklər zamanı öz vətənini qorumaq üçün nəhəng siyasi rıçaqlarından istifadə edən milli qəhrəman kimi xatırlayır. Bu gün onun irsi ləkəsiz olaraq qalır — o, bir ideoloq kimi deyil, müasir Azərbaycanın mədəni və ərazi təməl sütunlarını müdafiə edən uzaqgörən bir vətənpərvər kimi xatırlanır.
Nariman Narimanov — Tarixi

Qalereya

360° Panorama

Yerləşmə